अदालतले सहकर्मी शिक्षिकामाथि विद्यालयमै जातीय विभेद गर्ने तेह्रथुमको अठराई गाउँपालिका– ७ स्थित नाम्जाङ आधारभूत विद्यालयकी प्रधानाध्यापक तारादेवी खतिवडालाई नौ महिना कैद सजाय गरेको छ ।
तेह्रथुम जिल्ला अदालतका न्यायाधीश दिलकुमार बर्देवाको आइतबारको इजलासले २२ वर्षीया शिक्षिका एलिसा विश्वकर्मामाथि खतिवडाले गरेको जातीय छुवाछुतमा दाबी पुग्ने फैसला गर्दै नौ महिना कैद, ७५ हजार जरिवाना र ५० हजार क्षतिपूर्तिको फैसला सुनाएको हो । जिल्ला अदालत तेह्रथुमका सूचना अधिकारी शिव बुढाथोकीका अनुसार खतिवडालाई ६ महिना कैद र ५० हजार जरिवानाको फैसला हो । तर, सार्वजनिक पदधारण गरेकाले थप तीन महिना कैद, २५ हजार जरिवाना र ५० हजार क्षतिपूर्ति फैसला भएको उनले बताए ।
शिक्षिकाको जाहेरीका आधारमा प्रहरीले खतिवडालाई १८ भदौमा पक्राउ गरेर जातीय तथा अन्य सामाजिक छुवाछुत र भेदभावसम्बन्धी कसुरमा मुद्दा चलाएको थियो । ३१ भदौमा जिल्ला अदालतमा मुद्दा दर्ता भएको थियो ।
तल्लो जातको भएको भन्दै विद्यालयमा पकाएका खाना नछुनु भनेर एलिसामाथि तारादेवीले गत भदौमा विद्यालयमै जातीय विभेद गरेकी थिइन् । तारादेवी त्यो विद्यालयमा करार शिक्षकको रूपमा काम गर्दै आएकी थिइन् भने एलिसा निजी स्रोतकी शिक्षिका हुन् ।
एलिसाका अनुसार ७ भदौबाट विद्यालयमा श्रमदान कार्यक्रम थियो । १० भदौमा श्रमदानको समापन र तिजको अवसरमा श्रमदानमा आउनेलाई खानाको व्यवस्थापन गरिएको थियो । खाना बनाएको भाँडो छोए ठुलो जातले नखाने भन्दै प्रधानाध्यापक खतिवडाले पकाएको ठाउँमा नजान निर्देशन दिएकी थिइन् ।
विद्यालयमा भएको दर खाने कार्यक्रममा दर पकाएको ठाउँमा प्रअ खतिवडाले उनलाई जान रोकेकी थिइन् । प्रअ खतिवडाले विगतमा पनि यस्तै अभ्यास भएकाले उनलाई बुझिदिन आग्रह गरेकी थिइन् । विद्यालयमा प्रअ खतिवडाबाट बारम्बार विभेद भोग्नुपरेपछि गत भदौमा भने जिल्ला प्रहरी कार्यालय तेह्रथुममा जाहेरी दिएकी थिइन् ।
शिक्षिका विश्वकर्मामाथि विभेद कायमै
शिक्षिका एलिसा विश्वकर्मालाई विद्यालयमा गत मंसिरदेखि हाजिर गर्न रोक लगाइएको थियो भने उनले पाउँदै आएको तलबसमेत घटाइएको थियो । ‘मैले भोगेको विभेदविरुद्ध कानुनी लडाइँ लड्दा सहनै गाह्रो हुने गरी मानसिक तनाव झेल्नुपर्यो । गाउँमा दलितको केही सामाजिक कार्जे हुँदा गैरदलित नआउने र दलितलाई पनि नबोलाउने अवस्था आयो । दसैँको वेलामा गाउँमा बाटो फाँड्दा (सफाइ गर्दा) दलितको जग्गा भएको बाटोमा फाँडिएन,’ उनले भनिन्, ‘३१ भदौमा जिल्ला अदालतबाट उहाँ (तारादेवी) धरौटीमा छुटेर आउनुभयो । उहाँलाई विद्यालय व्यवस्थापन समितिले प्रअकै रूपमा हाजिर गरायो ।’
उनका अनुसार मासिक तलब ६ हजारबाट घटाएर २३ सय बनाइएको थियो । आफूले मंसिरदेखि हाजिर पनि नपाएको तर सोमबारबाट हाजिर भएको विश्वकर्माले सुनाइन् । अदालतको फैसलासँगै न्याय महसुस भएको उनले बताइन् । ‘मैले अदालतबाट न्याय पाएको छु । यो मेरो मात्र न्याय होइन । सिंगो दलित समुदायको न्याय हो । विभेदविरुद्ध बोल्नुपर्छ भन्ने चेतना हो,’ उनले भनिन्, ‘धरौटीमा छुटेर आउँदै गर्दा केही त नहुनेरहेछ भन्ने भ्रम फैलाए । मैले गलत गरेको महसुस गराउन धेरै लागेँ । समाजबाट पनि धेरै पीडा पाएँ । तर, अहिले त्यो अपराध नै हो भन्ने पुष्टि भएको छ ।’